सविना ज्ञवाली/ काठमाडौं । बैंकिङ कारोबारको दायराभन्दा बाहिर निस्केर समाजप्रतिको दायित्वलाई संस्थागत रूपमा आत्मसात् गर्दै आएको ग्लोबल आइएमई बैंकले पछिल्ला वर्षहरूमा सामाजिक उत्तरदायित्व (Corporate Social Responsibility–CSR) का क्षेत्रमा उल्लेखनीय पहलहरू गर्दै आएको छ। नाफामुखी संस्थाका रूपमा मात्र सीमित नरही सामाजिक विकासको सहयात्री बन्ने उद्देश्यका साथ बैंकले शिक्षा, स्वास्थ्य, वातावरण संरक्षण, वित्तीय साक्षरता, समावेशी वित्त, तथा विपद् राहतजस्ता विविध क्षेत्रलाई समेट्दै आफ्ना कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेको छ।
नेपालको भौगोलिक विविधता, सामाजिक संरचना र विकासका असमानताहरूलाई ध्यानमा राख्दै बैंकले आफ्ना CSR कार्यक्रमहरू देशका विभिन्न भागमा केन्द्रित गरेको देखिन्छ। विशेष गरी ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्र, सीमान्तकृत समुदाय र अवसरबाट वञ्चित वर्गलाई लक्षित गर्दै बैंकले सामाजिक हस्तक्षेपहरू गर्दै आएको छ। शिक्षा क्षेत्रमा बैंकको संलग्नता दीर्घकालीन सोचसँग जोडिएको छ। विद्यालय तथा क्याम्पसहरूमा पूर्वाधार सहयोग, शैक्षिक सामग्री वितरण, छात्रवृत्ति कार्यक्रम तथा डिजिटल शिक्षामा पहुँच विस्तारमार्फत बैंकले शिक्षाको गुणस्तर र पहुँच दुवैमा योगदान पुर्याएको छ। यस्ता कार्यक्रमहरूले आर्थिक अभावका कारण शिक्षाबाट टाढा हुन सक्ने विद्यार्थीहरूलाई निरन्तरता दिन सहयोग पुगेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्।
स्वास्थ्य क्षेत्र पनि ग्लोबल आइएमई बैंकको सामाजिक उत्तरदायित्वको महत्वपूर्ण आयाम बनेको छ। समुदायस्तरमा आयोजना गरिने स्वास्थ्य शिविर, अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थालाई आवश्यक उपकरण सहयोग, उपचार सहयोग कार्यक्रम तथा स्वास्थ्य सचेतना अभियानमार्फत बैंकले आधारभूत स्वास्थ्य सेवामा पहुँच बढाउने प्रयास गरेको छ। मातृ तथा शिशु स्वास्थ्य, ज्येष्ठ नागरिक, अपांगता भएका व्यक्ति तथा दीर्घरोगीहरूलाई लक्षित कार्यक्रमहरू बैंकका CSR गतिविधिहरूमा प्राथमिकताका साथ समावेश हुँदै आएका छन्।
वातावरण संरक्षण र दिगो विकासप्रति पनि बैंकको ध्यान क्रमशः बढ्दै गएको छ। जलवायु परिवर्तनको चुनौतीलाई आत्मसात् गर्दै वृक्षारोपण कार्यक्रम, हरित अभियान, सरसफाइ कार्यक्रम तथा स्वच्छ ऊर्जाको प्रवर्द्धनजस्ता पहलहरूमा बैंक सक्रिय देखिन्छ। आन्तरिक रूपमा कागजरहित बैंकिङ, डिजिटल सेवा विस्तार र वातावरणमैत्री अभ्यासमार्फत पनि बैंकले कार्बन उत्सर्जन न्यूनीकरणमा योगदान पुर्याउँदै आएको छ। यस्ता प्रयासहरूले बैंकिङ क्षेत्रमै दिगोपनको सन्देश प्रवाह गरेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
वित्तीय साक्षरता र वित्तीय समावेशीकरण ग्लोबल आइएमई बैंकको सामाजिक उत्तरदायित्वको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। बैंकिङ सेवा सबै नागरिकको पहुँचमा पुर्याउने उद्देश्यले बैंकले वित्तीय साक्षरता कार्यक्रममार्फत बचत, कर्जा, बीमा, डिजिटल बैंकिङ र लगानीसम्बन्धी जानकारी प्रदान गर्दै आएको छ। महिलाहरू, युवाहरू, वैदेशिक रोजगारीमा जाने परिवार, साना तथा मझौला उद्यमी र ग्रामीण समुदायलाई लक्षित यस्ता कार्यक्रमहरूले वित्तीय प्रणालीप्रति विश्वास बढाउन सहयोग पुगेको देखिन्छ।
प्राकृतिक विपद् र आपतकालीन अवस्थाहरूमा बैंकले देखाएको सक्रियता पनि यसको सामाजिक उत्तरदायित्वको महत्वपूर्ण उदाहरण मानिन्छ। भूकम्प, बाढी, पहिरो, आगलागी तथा अन्य विपद्का समयमा राहत सामग्री वितरण, नगद सहयोग तथा पुनर्स्थापना प्रयासमा बैंकले विभिन्न निकायसँग सहकार्य गर्दै योगदान पुर्याउँदै आएको छ। संकटको घडीमा निजी क्षेत्रबाट देखिने यस्ता पहलहरूले प्रभावित समुदायलाई तत्काल राहत मात्र होइन, दीर्घकालीन पुनर्निर्माणमा पनि सहयोग पुगेको अनुभूति गराएका छन्।
ग्लोबल आइएमई बैंकले सामाजिक उत्तरदायित्वलाई एकपटकको सहयोग वा औपचारिक कार्यक्रमका रूपमा होइन, आफ्नो समग्र व्यावसायिक दर्शनको अभिन्न अंगका रूपमा लिँदै आएको जनाएको छ। बैंकका अनुसार दिगो विकास, पारदर्शिता र उत्तरदायित्वलाई केन्द्रमा राखेर गरिने CSR कार्यक्रमहरूले मात्र समाजमा वास्तविक परिवर्तन ल्याउन सक्छन्। त्यसैले बैंकले स्थानीय आवश्यकता पहिचान गरी दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने कार्यक्रमहरूमा लगानी बढाउँदै लैजाने रणनीति अपनाएको छ।
समग्रमा हेर्दा, ग्लोबल आइएमई बैंकका सामाजिक उत्तरदायित्वका प्रयासहरूले बैंकलाई केवल वित्तीय संस्थाको रूपमा मात्र होइन, सामाजिक परिवर्तनको साझेदारका रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्याएको देखिन्छ। निजी क्षेत्र, समुदाय र विकासबीचको सहकार्यलाई बलियो बनाउँदै यस्ता पहलहरूले समावेशी र दिगो विकासतर्फको यात्रामा सकारात्मक सन्देश प्रवाह गरेका छन्।
